haithanhakatonbo
27-05-2012, 09:24 AM
Đền chín gian được xây dựng vào đầu thế kỷ XIV tại Pú Chò Nhàng gọi là Tến Pỏm (Đền trên núi ), thuộc bản Khoẳng, xã Châu Kim – Huyện Quế Phong.
Đền 9 gian (tên chữ gọi là “Cửu linh từ”) thuộc Mường Tôn cũ (mường gốc), nay là xã Châu Kim, huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An (http://ngheanonline.com). Theo một số tư liệu dân tộc học, và dựa theo lời kể của các ông, bà mo và những người già…trong vùng, thì đền 9 gian được dựng lên để thờ Pỏ Phạ (ông trời) và đức mẹ Xì Đà….đền 9 gian được làm vào thời gian Cầm Cần, Cầm Lan thay nhau làm chẩu mường (tức là thủ lĩnh hành chính của người Thái), kiêm luôn chẩu hua (tức thủ lĩnh tinh thần): Đó là những năm cả 9 mường đầu tiên của người Thái trong vùng rất thịnh vượng, làm ăn phát đạt, yên vui và phồn thịnh…cho nên theo đề nghị của Cầm Cần, cả 9 mường cùng góp công, góp của dựng một cái đền để thờ Pỏ Phạ (tức ông trời – ban đầu chỉ thờ riêng ông trời, sau này mới thờ thêm đức mẹ Xì Đà), vì trời cho mới được như vậy, mà họ Cầm (hay Lo Căm, Sầm…) là con cháu của trời…do vậy đền mới được làm đúng 9 gian, mỗi gian dành cho một mường lúc bấy giờ đến cúng thờ. Lại có ý kiến cho rằng, người Thái ở vùng Quỳ Châu cũ có 9 họ (Lô, Vi, Quang, Lưng, Kim (kêm), Hà, Ngân, Lữ, Lộc) nên mới dựng đền đúng 9 gian cho 9 họ người Thái đến cúng thờ.
http://www.nto.com.vn/images/news/NTO_74201163829AMKT_400x300_100.jpg
NTO - Đền Chín Gian - Hơn 600 năm sưởi ấm tâm hồn người Thái
Tuy nhiên cũng có ý kiến lại cho rằng, con số 9 thuộc về tâm linh mang ý nghĩa dương sinh, nên người Thái ở miền Tây Nghệ An (http://ngheanonline.com) mới xây dựng đền đúng 9 gian: ý kiến này dựa trên cơ sở số lượng lễ vật được thờ trong mỗi dịp thờ cúng ở mỗi gian đền, như: mỗi mường, khi mang lễ vật đến cúng đền, ngoài một con trâu đen (riêng Mường-Tôn thờ con trâu trắng) còn phải có 9 con lợn, 90 con gà nhỏ, 90 cặp cá khô và một chum rượu cần với 9 cặp cần trúc….trong mỗi gian, người ta kê sập thành 4 bậc từ thấp lên cao, bậc dưới cùng đặt 9 phần cá (mỗi phần 10 con), bậc thứ 2 sắp 9 phần gà (mỗi phần 10 con), bậc thứ 3 đóng 9 cỗ thịt lợn. Sang ngày thứ hai mới mổ trâu, thịt trâu được bày trên bậc thứ 4, tức là cao nhất. Chính giữa gian là một chum rượu cần, có cắm 9 đôi cần trúc…
http://www.nto.com.vn/images/news/NTO_742011112230AMKT_400x300_101.jpg
NTO - Đền Chín Gian - Hơn 600 năm sưởi ấm tâm hồn người Thái
Như vậy, chúng ta gặp con số 9 trong tất cả các thứ lễ vật cúng thờ truyền thống ở đền 9 gian và những cách hiểu khác nhau về tên gọi của đền qua con số 9 thiêng liêng. Nhưng dẫu sao thì đền 9 gian vẫn là ngọn lửa thiêng, đã trải ngót 600 năm lịch sử sưởi ấm tâm hồn người Thái, là nơi quy tụ tâm thức cộng đồng với vẻ đẹp của văn hoá tâm linh, văn hoá nghệ thuật và những phong tục, tập quán cổ truyền rất đặc biệt. Đến với lễ hội đền 9 gian là trở về với cội nguồn của dân tộc Thái ở miền Tây Nghệ An (http://ngheanonline.com), vừa để thờ mãn nhu cầu của đời sống văn hoá tâm linh, vừa thỏa mãn những nhu cầu cảm xúc thẩm mỹ của cả “Lễ” và “Hội”, qua đó mọi giá trị văn hoá cổ truyền của dân tộc Thái ở miền Tây Nghệ An được thể hiện, được bảo lưu đầy đủ nhất và được phát triển lên mãi.
Hàng năm đền có hai kỳ tế lễ, vào dịp tháng Hai đầu năm âm lịch và tháng Tám vào dịp Pò Hàu Cắm. Trong các kỳ tế lễ, ngoài phần hội được tổ chức tưng bừng náo nhiệt trong thời gian ba ngày mở hội là những nghi lễ chính mang đậm bản sắc văn hoá và tín ngưỡng của đồng bào Thái trong khu vực được tổ chức hết sức trang nghiêm. Mở đầu lễ tế là Lễ tắm trâu tại bến Tà Tạo dưới chân núi Pu Quái và Lễ chém trâu ( Phắn Quái)- một nghi lễ quan trọng trước khi vào lễ tế chính được tổ chức vào buổi sáng sớm ngày đầu tiên ngay trước sân đền.
http://lebalieu.vnweblogs.com/gallery/8410/previews-med/175741-anh2.jpg
Không như lễ đâm trâu của đồng bào Tây Nguyên, Lễ chém trâu trong lễ hội Đền chín gian được tổ chức đơn giản hơn.Theo thông lệ ngày trước, mỗi kỳ tế lễ mỗi mường góp một con trâu. Vào ngày lễ, các mường cột trâu đã được tắm rửa sạch sẽ và choàng lên lưng tấm vải đẹp vào cọc trước sân đền. Con trâu dùng trong Lễ chém trâu là trâu mộng đưa từ Mường Tôn( mường chủ trong chín mường tại đây) : Bưởn xì Tạo háy nẹp- Bưởn pẹt Tạo phắn quái . Dịch nghĩa:Tháng Tư Tạo gong trâu nấu rượu-Tháng Tám Tạo giết trâu tế lễ.
http://lebalieu.vnweblogs.com/gallery/8410/previews-med/175742-anh4.jpg
Vào lễ, người chủ lễ (mo cả) mặc trang phục lễ màu trắng ( Xựa tẩy) đi ba vòng quanh con trâu đã được ràng chặt vào chiếc cọc gỗ lớn chôn trước sân Đền , vừa đi vừa đọc bài khấn bằng tiếng dân tộc Thái. Theo sau là những người có chức vị trong xã hội ở các mường. Sau khi đọc xong bài khấn thần linh, một thầy Mo trong số những thầy Mo tham gia Lễ tế có sức khoẻ dùng chiếc rìu sắc bổ thẳng vào đốt xương cổ nơi tiếp giáp với xương sọ trâu- Trâu dùng trong lễ được thui lông chứ không lột da như cách mổ thịt thông thường.Thịt trâu làm xong, nấu chín trong những chiếc vạc lớn chia đều thành chín phần để làm lễ tế tại chín gian trong đền cùng với 9 chum rượu cần dùng bằng nước sông đựng trong ống nứa múc từ bến Tà Tạo chân núi Pù Quái .Sau khi là lễ tế thịt xong , mọi nghi thức tế lễ khác trong lễ hội mới chính thức bắt đầu.Theo quan niệm, con trâu mộng hiến tế trong lễ Chém trâu nếu gục xuống chỉ sau một nhát bổ, năm đó xem như mọi việc đều tốt lành, vạn vật sinh sôi, mùa màng no đủ , người người khoẻ mạnh…
http://lebalieu.vnweblogs.com/gallery/8410/previews-med/175743-anh5.jpg
Cùng với lễ hội Đền chín gian mới được khôi phục và tổ chức nhằm đáp ứng nguyện vọng của đồng bào các dân tộc trong khu vực với những giá trị văn hoá tinh thần mang đậm bản sắc dân tộc. Lễ chém trâu trong lễ hội đã và đang từng bước được khôi phục và tổ chức dựa theo những tín ngưỡng dân gian.Đây là một sinh hoạt văn hoá có ý nghĩa hết sức quan trọng trong đời sống tâm linh cần được quan tâm nghiên cứu với xu hướng tiết kiệm gọn nhẹ, nhưng không làm mất đi những giá trị văn hoá truyền thống của đồng bào các dân tộc miền tây Nghệ An (http://ngheanonine.com)./.
Thông tin địa danh:
Địa chỉ: Xã Châu Kim, Huyện Quế Phong, Nghệ An
(NTO.vn tổng hợp)
Đền 9 gian (tên chữ gọi là “Cửu linh từ”) thuộc Mường Tôn cũ (mường gốc), nay là xã Châu Kim, huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An (http://ngheanonline.com). Theo một số tư liệu dân tộc học, và dựa theo lời kể của các ông, bà mo và những người già…trong vùng, thì đền 9 gian được dựng lên để thờ Pỏ Phạ (ông trời) và đức mẹ Xì Đà….đền 9 gian được làm vào thời gian Cầm Cần, Cầm Lan thay nhau làm chẩu mường (tức là thủ lĩnh hành chính của người Thái), kiêm luôn chẩu hua (tức thủ lĩnh tinh thần): Đó là những năm cả 9 mường đầu tiên của người Thái trong vùng rất thịnh vượng, làm ăn phát đạt, yên vui và phồn thịnh…cho nên theo đề nghị của Cầm Cần, cả 9 mường cùng góp công, góp của dựng một cái đền để thờ Pỏ Phạ (tức ông trời – ban đầu chỉ thờ riêng ông trời, sau này mới thờ thêm đức mẹ Xì Đà), vì trời cho mới được như vậy, mà họ Cầm (hay Lo Căm, Sầm…) là con cháu của trời…do vậy đền mới được làm đúng 9 gian, mỗi gian dành cho một mường lúc bấy giờ đến cúng thờ. Lại có ý kiến cho rằng, người Thái ở vùng Quỳ Châu cũ có 9 họ (Lô, Vi, Quang, Lưng, Kim (kêm), Hà, Ngân, Lữ, Lộc) nên mới dựng đền đúng 9 gian cho 9 họ người Thái đến cúng thờ.
http://www.nto.com.vn/images/news/NTO_74201163829AMKT_400x300_100.jpg
NTO - Đền Chín Gian - Hơn 600 năm sưởi ấm tâm hồn người Thái
Tuy nhiên cũng có ý kiến lại cho rằng, con số 9 thuộc về tâm linh mang ý nghĩa dương sinh, nên người Thái ở miền Tây Nghệ An (http://ngheanonline.com) mới xây dựng đền đúng 9 gian: ý kiến này dựa trên cơ sở số lượng lễ vật được thờ trong mỗi dịp thờ cúng ở mỗi gian đền, như: mỗi mường, khi mang lễ vật đến cúng đền, ngoài một con trâu đen (riêng Mường-Tôn thờ con trâu trắng) còn phải có 9 con lợn, 90 con gà nhỏ, 90 cặp cá khô và một chum rượu cần với 9 cặp cần trúc….trong mỗi gian, người ta kê sập thành 4 bậc từ thấp lên cao, bậc dưới cùng đặt 9 phần cá (mỗi phần 10 con), bậc thứ 2 sắp 9 phần gà (mỗi phần 10 con), bậc thứ 3 đóng 9 cỗ thịt lợn. Sang ngày thứ hai mới mổ trâu, thịt trâu được bày trên bậc thứ 4, tức là cao nhất. Chính giữa gian là một chum rượu cần, có cắm 9 đôi cần trúc…
http://www.nto.com.vn/images/news/NTO_742011112230AMKT_400x300_101.jpg
NTO - Đền Chín Gian - Hơn 600 năm sưởi ấm tâm hồn người Thái
Như vậy, chúng ta gặp con số 9 trong tất cả các thứ lễ vật cúng thờ truyền thống ở đền 9 gian và những cách hiểu khác nhau về tên gọi của đền qua con số 9 thiêng liêng. Nhưng dẫu sao thì đền 9 gian vẫn là ngọn lửa thiêng, đã trải ngót 600 năm lịch sử sưởi ấm tâm hồn người Thái, là nơi quy tụ tâm thức cộng đồng với vẻ đẹp của văn hoá tâm linh, văn hoá nghệ thuật và những phong tục, tập quán cổ truyền rất đặc biệt. Đến với lễ hội đền 9 gian là trở về với cội nguồn của dân tộc Thái ở miền Tây Nghệ An (http://ngheanonline.com), vừa để thờ mãn nhu cầu của đời sống văn hoá tâm linh, vừa thỏa mãn những nhu cầu cảm xúc thẩm mỹ của cả “Lễ” và “Hội”, qua đó mọi giá trị văn hoá cổ truyền của dân tộc Thái ở miền Tây Nghệ An được thể hiện, được bảo lưu đầy đủ nhất và được phát triển lên mãi.
Hàng năm đền có hai kỳ tế lễ, vào dịp tháng Hai đầu năm âm lịch và tháng Tám vào dịp Pò Hàu Cắm. Trong các kỳ tế lễ, ngoài phần hội được tổ chức tưng bừng náo nhiệt trong thời gian ba ngày mở hội là những nghi lễ chính mang đậm bản sắc văn hoá và tín ngưỡng của đồng bào Thái trong khu vực được tổ chức hết sức trang nghiêm. Mở đầu lễ tế là Lễ tắm trâu tại bến Tà Tạo dưới chân núi Pu Quái và Lễ chém trâu ( Phắn Quái)- một nghi lễ quan trọng trước khi vào lễ tế chính được tổ chức vào buổi sáng sớm ngày đầu tiên ngay trước sân đền.
http://lebalieu.vnweblogs.com/gallery/8410/previews-med/175741-anh2.jpg
Không như lễ đâm trâu của đồng bào Tây Nguyên, Lễ chém trâu trong lễ hội Đền chín gian được tổ chức đơn giản hơn.Theo thông lệ ngày trước, mỗi kỳ tế lễ mỗi mường góp một con trâu. Vào ngày lễ, các mường cột trâu đã được tắm rửa sạch sẽ và choàng lên lưng tấm vải đẹp vào cọc trước sân đền. Con trâu dùng trong Lễ chém trâu là trâu mộng đưa từ Mường Tôn( mường chủ trong chín mường tại đây) : Bưởn xì Tạo háy nẹp- Bưởn pẹt Tạo phắn quái . Dịch nghĩa:Tháng Tư Tạo gong trâu nấu rượu-Tháng Tám Tạo giết trâu tế lễ.
http://lebalieu.vnweblogs.com/gallery/8410/previews-med/175742-anh4.jpg
Vào lễ, người chủ lễ (mo cả) mặc trang phục lễ màu trắng ( Xựa tẩy) đi ba vòng quanh con trâu đã được ràng chặt vào chiếc cọc gỗ lớn chôn trước sân Đền , vừa đi vừa đọc bài khấn bằng tiếng dân tộc Thái. Theo sau là những người có chức vị trong xã hội ở các mường. Sau khi đọc xong bài khấn thần linh, một thầy Mo trong số những thầy Mo tham gia Lễ tế có sức khoẻ dùng chiếc rìu sắc bổ thẳng vào đốt xương cổ nơi tiếp giáp với xương sọ trâu- Trâu dùng trong lễ được thui lông chứ không lột da như cách mổ thịt thông thường.Thịt trâu làm xong, nấu chín trong những chiếc vạc lớn chia đều thành chín phần để làm lễ tế tại chín gian trong đền cùng với 9 chum rượu cần dùng bằng nước sông đựng trong ống nứa múc từ bến Tà Tạo chân núi Pù Quái .Sau khi là lễ tế thịt xong , mọi nghi thức tế lễ khác trong lễ hội mới chính thức bắt đầu.Theo quan niệm, con trâu mộng hiến tế trong lễ Chém trâu nếu gục xuống chỉ sau một nhát bổ, năm đó xem như mọi việc đều tốt lành, vạn vật sinh sôi, mùa màng no đủ , người người khoẻ mạnh…
http://lebalieu.vnweblogs.com/gallery/8410/previews-med/175743-anh5.jpg
Cùng với lễ hội Đền chín gian mới được khôi phục và tổ chức nhằm đáp ứng nguyện vọng của đồng bào các dân tộc trong khu vực với những giá trị văn hoá tinh thần mang đậm bản sắc dân tộc. Lễ chém trâu trong lễ hội đã và đang từng bước được khôi phục và tổ chức dựa theo những tín ngưỡng dân gian.Đây là một sinh hoạt văn hoá có ý nghĩa hết sức quan trọng trong đời sống tâm linh cần được quan tâm nghiên cứu với xu hướng tiết kiệm gọn nhẹ, nhưng không làm mất đi những giá trị văn hoá truyền thống của đồng bào các dân tộc miền tây Nghệ An (http://ngheanonine.com)./.
Thông tin địa danh:
Địa chỉ: Xã Châu Kim, Huyện Quế Phong, Nghệ An
(NTO.vn tổng hợp)